We moeten een einde maken aan de offshorewind-chaos op de Noordzee, anders betalen we de prijs

De chaotische race van ontwikkelaars om het beste Noordzeevastgoed zal alleen leiden tot geschillen over wake-verliezen en problemen om stroom te krijgen waar die nodig is – maar het hoeft niet zo te gaan, betoogt Erik Holtslag.

Stel je een schaakbord voor waarop elke speler, in plaats van samen te werken, in paniek de beste velden probeert te bemachtigen zonder oog voor de langetermijngevolgen voor het spel als geheel. Vervang dat schaakbord nu door de uitgestrekte Noordzee, en de spelers door landen en windparkontwikkelaars. Dit is in essentie de chaotische realiteit die zich voor onze ogen ontvouwt nu de race om offshore windparken te bouwen versnelt. Turbines neerzetten is geweldig, maar de huidige ongecoördineerde ‘machtsgreep’ bezorgt ons straks grote hoofdpijndossiers, in plaats van een soepele energietransitie.

Offshore-ontwikkelaars dingen van nature allemaal naar de meest winstgevende locaties, en dat lijkt misschien gezonde concurrentie. Maar als je iets dieper graaft, verschijnt een zorgwekkend beeld: een duidelijk gebrek aan coördinatie tussen landen en zelfs tussen individuele ontwikkelaars. Het gaat hier niet alleen om het maximaliseren van directe winst; het gaat om het zeer reële risico dat we een lappendeken creëren van geïsoleerde, mogelijk conflicterende projecten, die hun kansen in toekomstige tenderrondes schaden als dit niet wordt aangepakt. Denk aan de domino-effecten. Wat gebeurt er wanneer een Brits offshore windpark pal naast een Nederlands project wordt gebouwd? Welke impact hebben de windwakes die beide genereren op elkaar? Wie is aansprakelijk voor schade door inkomstenderving als het ene project het andere negatief beïnvloedt? We zien nu al juridische conflicten over dit soort kwesties, en met de toenemende omvang en financiële belangen van deze windparken verwachten we dat dergelijke geschillen alleen maar zullen toenemen. En dan is er nog de enorme uitdaging om al die schone energie te krijgen waar ze nodig is.

Het bouwen van grootschalige interconnectoren kost veel tijd en is extreem duur. De bestaande netinfrastructuur, met name tussen het VK en het Europese vasteland, bereikt nu al haar grenzen. Het alternatief, Power2X-oplossingen (het omzetten van elektriciteit in waterstof of ammoniak), kent vergelijkbare obstakels qua kosten en doorlooptijd. Zijn we werkelijk bereid een wirwar van dure energiewegen aan te leggen, om vervolgens te ontdekken dat we op sommige momenten enorme overproductie hebben en elders knelpunten? Stel je 2050 voor. Een toekomst waarin in sommige economische zones, zoals Nederland, tot een derde van de Noordzee bezaaid is met windparken. Een scenario waarin een lagedrukgebied boven het VK en Ierland een enorme elektriciteitsoverschot genereert, terwijl andere regio’s een tekort ervaren. De huidige aanpak zou betekenen dat we nóg meer dure infrastructuur bouwen – kabels of pijpleidingen voor waterstof/ammoniak – om al die ‘overtollige’ energie letterlijk dwars door het continent te vervoeren. Maar wat als er een radicaal andere, elegantere oplossing bestaat? Wat als we durven dromen van een ‘geïdealiseerd’ scenario: alle offshore windparken in Noordwest-Europa behandelen als één gigantische energiecentrale?

Stel je voor dat de wind zelf de energiedrager wordt, waardoor we die precies kunnen ‘oogsten’ waar en wanneer hij nodig is. In plaats van elk windpark altijd op maximale capaciteit te laten draaien – ongeacht de vraag – kunnen we deze immense gezamenlijke capaciteit beheren als een dynamische energiebron. Dat betekent dat we op sommige plekken de productie intelligent terugschroeven bij overaanbod, en elders opvoeren wanneer de vraag piekt. Deze denkwijze, hoewel ogenschijnlijk radicaal, biedt enorme voordelen. Natuurlijk vereist dit een volledige herziening van nationaal beleid, subsidieregelingen en interconnectordesigns. Maar de voordelen zijn overtuigend. Windparken zouden langer meegaan doordat ze minder uren op vol vermogen draaien. De kosten voor dure transport- en conversietechnologieën zouden dalen. En cruciaal: de energieproductie wordt voorspelbaarder en beter te plannen.

Aangezien de windparken die nu worden gebouwd en gepland in 2050 nog steeds in bedrijf zullen zijn, is het moment voor deze fundamentele herbezinning nú. We hebben een unieke kans om een Europees offshore-energiesysteem te ontwerpen dat echt geïntegreerd, efficiënt en veerkrachtig is – voorbereid op de operationele omstandigheden die we over 25 jaar willen. Het alternatief is een toekomst van oplopende kosten, juridische strijd en inefficiënt energietransport. De keuze is aan ons: een chaotische scramble of een verenigde, intelligente energie-toekomst voor Europa.